Zagros Geotourism Capabilities
:Abstract
The huge Zagros mountain range, like the gem for the ring of the mountains in the entire country, having many beautiful landforms, spectacular landscapes, unique marvelous geomorphology in its vast area, is outstanding countrywide and admirable regionwide from the viewpoint of geoparks and geotourism attractions. This paper is only an introduction to the vast beauties, capabilities and potentials for geotourism attractions in the Zagros mountain range of Islamic Republic of Iran.
مقدمه:
ژئوتوريسم گزينه اي تازه در گردشگري مي باشد که توسط نبوي (1378) براي اولين بار در کشور معرفي گرديد. پس از آن عمده کار هاي صورت گرفته در زمينه ژئوتوريسم ايران، مربوط به مطالعات امري كاظمي (1381، 1383 و 1385) مجري طرح ژئوتوريسم سازمان زمين شناسي کشور مي باشد.
در زمينه ژئوتوريسم ناحيه كوهستاني زاگرس در سال هاي اخير چند مقاله با عنوان ژئوتوريسم بزرگ ترين نودول هاي آهکي ايران (1384)، ژئوتوريسم بزرگ ترين بوديناژ هاي ايران (1385)، ژئوتوريسم کوه سوخته اميديه (1385) و ژئوتوريسم چشمه هاي گازي گنبد لران (1386) توسط رحماني و همكاران ارائه شده است و مقالاتي نيز موضوع ايجاد ژئوپارك براي برخي مناطق زاگرس مطرح كرده اند. (پرهامي و همكاران، 1387)، (جعفري، 1387)، (ساكت و همكاران، 1387)، (طاهري، 1387) و (قاسمي، 1387).
مقاله هاي فوق به صورت موردي فقط بخش كوچكي از توانمندي ها و استعداد هاي ژئوتوريستي زاگرس را به نمايش گذاشته اند و هنوز بخش هاي عمده اي از قابليت هاي اين سرزمين كوهستاني از نظر دور مانده است و آنطور که بايد و شايد به آن پرداخته نشده است. در اين مقاله به صورت كلي به معرفي برخي از اين پتانسيل ها (به خصوص در زاگرس جنوبي) پرداخته مي شود.
پتانسيل و قابليت هاي ژئوتوريستي زاگرس
زاگرس که جزء کمربند چين خورده آلپ- هيماليا مي باشد، همانند قوس عظيمي سراسر غرب و جنوب غرب کشور را فرا گرفته است.
زاگرس که از جمله باشکوه ترين و عظيم ترين رشته کوههاي جهان است، سرچشمه بزرگترين رودهاي ايران بوده و بيش از نيمي از شهرها و اماکن مسکوني کشور را در خود جاي داده است و بسياري از مناطق آن با زيباترين نواحي جهان برابري مي کند (جعفري، 1368).
زاگرس براساس نظر نبوي (1378) تك پديده هاي زمين شناسي كشوري مانند آبشار مارگون (سپيدان فارس)، تنگ براق رودخانه كر(سده فارس)، آسياب سنگي (داراب فارس)، شكاف شرمل (چوار ايلام) و زمين لغزه سيمره (انديمشك خوزستان) را دارد كه در كشور تنها يك نمونه از آنها وجود دارد و بي همتا (Unique) مي باشند.
زاگرس براساس نظر نبوي (1378) تك پديده هاي زمين شناسي استاني مانند زاغه هاي درون آبرفتي (داراب فارس)، پديده بابا كركر (قروه كردستان) و آبخورك كوهستاني (چهار محال و بختياري) را دارد كه كه در گستره يك استان همتا ندارند.
زاگرس از نظر داشتن گنبد هاي نمکي دست ساير پهنه هاي زمين شناسي کشور را از پشت بسته است. در زاگرس جنوبي در حواشي شهر هاي بندر عباس، لار، داراب، جهرم و زرين دشت، کوههاي کله قندي نمکي رنگارنگ از دل زمين سر بر آورده و مناظر زمين شناسي بديع و فوق العاده تماشايي خلق کرده است که هر بيننده اي را عاشق رنگ و رخسار خود مي کند. اينگونه گنبد ها ازجمله پديده هاي استثنايي و كم نظير در دنيا محسوب مي شوند.
زاگرس مشتمل بر تاقديس ها و ناوديس هاي کوچک و بزرگ فراواني مي باشد که در آغوش هم و درپي همديگر در روند کلي شمال باختري - جنوب خاوري کشيده شده اند. در دامنه تاقديس ها جوامع جنگلي بلوط و بنه و مراتع سرسبز چشم نواز مي باشند و در دامن ناوديس ها سرسبزترين چمنزار ها، پرآب ترين رودها، پرمحصول ترين باغ ها و پرجمعيت ترين شهر ها و روستاها به چشم مي آيند.
زاگرس ازجمله فعال ترين مناطق زمين شناسي ايران از لحاظ لرزه خيزي مي باشد و در اين رشته کوه گسل هاي فراواني وجود دارد که معروف ترين آنها عبارتند از: راندگي اصلي زاگرس و گسل هاي دورود، نهاوند، کازرون، صحنه، مرواريد، پيرانشهر، کارون، دنا (دينا)، ميناب، اردل، زردکوه، آغاجاري و مارون
زاگرس درياچه هاي معروفي همچون طشک و بختگان (ني ريز)، مهارلو و دشت ارژن (شيراز)، پريشان يا فامور (کازرون)، و درياچه هاي ناشناخته اي مانند درياچه آب بوندار (ايذه)، مورد زرد زيلايي (ياسوج) و شط تمي (اليگودرز) دارد (آقانباتي،1383).
زاگرس ميراث هاي چينه و فسيل شناسي ارزشمند وگرانبهاي فراواني از قبيل مقطع تيپ و مقطع مرجع سازند هاي زمين شناسي، رخنمون هاي واقعا زيبا و کامل آموزشي چينه شناسي، ذخاير فسيلي، فسيل هاي اثري، ساختار هاي رسوبي درشت مقياس، سطوح سکانسي و ناپيوستگي ها دارد كه از نظر آموزشي و تفريحي بسيار مهم مي باشند.
زاگرس در داشتن علائم و شواهد تراوشات سطحي مواد هيدرکربوري گوي سبقت را از ديگر نواحي زمين شناسي کشور ربوده است. آتش هاي جاودان، چشمه هاي گازي، چشمه هاي نفتي، روانه هاي آسفالت و قير طبيعي اين سلسله جبال، از جمله ديدني ترين جاذبه هاي زمين شناسي اين مرز و بوم مي باشد.
زاگرس مالک بي چون و چراي بيشترين ميادين نفتي ايران زمين و عظيم ترين ميادين گازي جهان مي باشد و قباله معادن فلزي و غير فلزي زياد نيز به نام خود به ثبت رسانده است.
زاگرس ايران همواره با افتخار و سربلند مدال داشتن اولين چاه نفتي خاورميانه که صد سال پيش در دل کوههاي آهکي مسجد سليمان به طلاي سياه رسيد را يدک مي کشد.
زاگرس در طول عمر پر فراز و نشيب خود راز و رموز زمين شناسي فراواني در سينه دارد و كوهزايي هاي زيادي را پشت سر گذاشته است كه آثار و شواهد يكايك آنها در چينه هاي رخنمون يافته به اشكال زيبايي خودنمايي مي كنند.
زاگرس بر اساس نتايج جديد ( Bruthans, 2006) همواره افتخار دارد كه از تمامي نواحي دنيا پيشي گرفته و نشان طولاني ترين غار نمكي جهان را ( واقع در جزيره قشم) به گردن خويش آويخته و داراي پنجمين غار نمكي جهان ( واقع در جزيره هرمز) مي باشد.
زاگرس همسايه ديوار به ديوار خليج هميشه فارس ايران است. موج هاي خروشان آبهاي نيلگون اين درياي كهن پارسي هرگاه به بذل و بخشش پرداخته و آبي به سر و صورت سواحل همجوار خود زده مناظر زيبايي آفريده است.
زاگرس بهشت اشكال زيبا و فرايند هاي شگفت انگيز فرسايشي است. هرجا كه دست تواناي فرسايش پا به عرصه گسترده زمين گذاشته، به هنر نمايي پرداخته، شاهكار كرده و آثار فوق العاده اي به تصوير كشيده است. فرسايش هزار دره در مارن هاي رنگين، خندق هاي عميق، عريض و طويل در سازند هاي نرم، زمين لغزش هاي ريز و درشت و فرسايش كنار رودخانه اي از آن جمله اند.
زاگرس در حاشيه شمال شرقي خود مزين به آميزه هاي رنگين و راديولاريت هايي است كه از اقيانوس تتيس جوان به ارث برده است.
زاگرس هم اكنون از لحاظ فعاليت هاي زمين ساختي و تكتونيك صفحه اي فعال مي باشد به طوري كه در محل گسل اصلي زاگرس (مرز برخورد دو صفحه قاره اي ايران و عربستان) تحت تاثير دگر شكلي ناشي از فشار هاي زمين ساختي مي باشد و سال به سال بر ارتفاع آن افزوده مي گردد.
زاگرس در دامن پر بركت خود چشمه هاي آب گرم، چشمه هاي آب معدني و چشمه هاي سولفوري متعددي دارد كه هرساله مشتاقان زيادي را به سوي خود مي كشاند.
زاگرس مناطق حفاظت شده، مراتع قرق شده ، پارك هاي ملي و جنگل هاي نيمه انبوه و انبوه فراواني دارد كه طبيعت كوهستاني آنرا بسيار گيرا، جذاب و ديدني كرده است.
زاگرس در جاي جاي خود آراسته به غار ها، آبشار ها، تنگه ها، آسياب هاي سنگي، بند ها ي سنگي و خاكي قديمي، پل هاي كهن و سد هاي جديد و مدرن امروزي است.
زاگرس در كنار جاذبه هاي گردشگري زمين شناسي فراوان خود از نظر گردشگري باستاني و تاريخي گردشگري روستايي، گردشگري عشايري، گردشگري كشاورزي، گردشگري درماني، گردشگري فرهنگي و گردشگري صنعتي نيز قابليت و پتانسيل هاي زيادي دارد.
نتيجه گيري و پيشنهادات
با توجه به شرح آن چه گذشت و ارائه تعدادي تصاوير منتخب از گوشه و كنار زاگرس (شكل الف و ب)، اين سلسله جبال كوهستاني از جاذبه هاي گردشگري زمين شناسي زيادي برخوردارمي باشد كه در كشور بي نظير بوده و مي بايست مورد توجه جدي متخصصان و دانشجويان علوم زمين قرار گيرد و آنطور كه بايد و شايد براي ايرانيان و جهانيان معرفي گردد.
پيشنهاد مي شود سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور با همكاري سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، سازمان حفاظت محيط زيست كشور و اداره ها و نهاد هاي كشوري استاني و محلي درشناختن قابليت هاي حوضه زاگرس، شناساندن ومعرفي آنها، تا حد امكان بكوشند.
منابع :
1- آقانباتي، ع.،1383، زمين شناسي ايران، انتشارات سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور، 586 صفحه.
2 - امری کاظمی، ع.، 1381، آغازی بر ژئوتوريسم ایرانAn introduction to Geotourism of Iran ، مجموعه مقالات بیست و یکمین گردهمايي علوم زمين، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور.
3 - امری کاظمی، ع.، 1383، اطلس ژئوتوريسم قشم (نگاهي به پديده هاي زمين شناسي جزيره قشم)، پايگاه ملي داده هاي علوم زمين، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور، 113 صفحه.
4 - امری کاظمی، ع.، 1385، نگاهی به مفاهیم کلی ژئوپارك، ميراث زمين شناسي و ژئوتوريسم و بررسي جايگاه ايران در اين زمينه، مجموعه مقالات بیست و پنجمين گردهمايي علوم زمين، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور.
5 - پرهامي، س.، اسدي، ن.، غلامحسيني، ق. و پرتابيان، ع.، 1387، معرفي جاذبه هاي آبشار مارگون استان فارس براي گردشگري، ژئوتوريسم و ايجاد ژئوپارك، مجموعه مقالات اولين همايش زمين گردشگري(ژئوتوريسم) و ايجاد ژئوپارك، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور.
6 - جعفري، ع.، 1368، گيتاشناسي ايران، كوهها و كوهنامه ايران، موسسه جغرافيايي و كارتوگرافي گيتاشناسي، جلد اول، 620 صفحه.
7 - جعفري، م.، 1387، ژئوتوريسم و ژئوپارك در استان بوشهر، مجموعه مقالات اولين همايش زمين گردشگري(ژئوتوريسم) و ايجاد ژئوپارك، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور.
8 - رحماني، ع.، اميري بختيار، ح.، شب افروز، ر. و برزگرزندي، م.، 1384، ژئوتوريسم بزرگترين نودول هاي آهكي ايران، مجموعه مقالات بیست و چهارمين گردهمايي علوم زمين، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور.
9 - رحماني، ع.، سراج، م.، غبيشاوي، ع. و قلاوند، ه.، 1385، ژئوتوريسم بزرگترين بوديناژهاي هاي ايران، مجموعه مقالات دهمين همايش انجمن زمين شناسي، دانشگاه تربيت مدرس تهران.
10 - رحماني، ع.، غبيشاوي، ع.، سراج، م. و راكي، ع.، 1385، ژئوتوريسم كوه سوخته اميديه، مجموعه مقالات بیست و پنجمين گردهمايي علوم زمين، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور.
11 - رحماني، ع.، غبيشاوي، ع.، و چهارده چريك غ.، 1386، ژئوتوريسم چشمه هاي گازي گنبد لران (مناطق نفتخيز جنوب ايران)، مجموعه مقالات بیست و ششمين گردهمايي علوم زمين، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور.
12 - ساكت، ع.، رضايي، پ. و فهيمي، ن.، 1387، جاذبه هاي ژئوتوريستي جزيره هرمز به عنوان بهشت زمين شناسي ايران، مجموعه مقالات اولين همايش زمين گردشگري (ژئوتوريسم) و ايجاد ژئوپارك، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور.
13- طاهري، ك.، 1387، نقش ايجاد ژئوپارك اورامان در حفاظت از ميراث هاي زمين شناسي كارست شمال غرب كرمانشاه غرب زاگرس، مجموعه مقالات اولين همايش زمين گردشگري (ژئوتوريسم) و ايجاد ژئوپارك، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور.
14 – قاسمي، ا.، 1387، ژئوتوريسم شهرستان فيروزآباد فارس، مجموعه مقالات اولين همايش زمين گردشگري (ژئوتوريسم) و ايجاد ژئوپارك، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور.
15 - نبوي، م. ح.، 1384،گردشگري زمين شناسي ( (Geotourismمجموعه مقالات هیجدهمين گردهمايي علوم زمين، سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور، صفحات 1039 تا 1049.
:References
Bruthans, J., Filippi, M., Zare, M., Asadi, N., and Vilhelm, Z., 2006, 3 N Cave: The Longest Salt Cave in the World, NSS NEWS
شكل الف) تصاوير مربوط به جاذبه هاي گردشگري زاگرس
1 - گنبد نمكي كوه گچ، شهرستان لار، جاده لار – بندر عباس، استان فارس
2 - كوه سوخته اميديه، جاده اميديه – بندر ديلم، استان خوزستان
3 - تنگ كتوئيه شهرستان دارب، شمال شهر داراب، استان فارس
4 - لايه هاي قائم سازند آهكي سروك در يال شمالي كبير كوه، جاده ايلام – دره شهر، استان ايلام
5 - چينه بندي متقاطع در ماسه سنگ هاي سازند آغاجاري، كيلومتر 30 جاده اهواز – شيراز، استان خوزستان
6 - گنبد نمكي كوه برخ، شهرستان لار، جاده لار – بندر عباس، استان فارس
شكل ب) ادامه تصاوير مربوط به جاذبه هاي گردشگري زاگرس
1 - چين جعبه اي در سازند آهكي سروك، يال شمالي كبير كوه، جاده ايلام – دره شهر، استان ايلام
2 - چشمه گازي (آتش هاي جاودان) گنبد لران ميدان نفتي ماماتين، شهرستان رامهرمز، استان خوزستان
3 - بزرگترين نودول آهكي ايران، برش نمونه سازند تبخيري ساچون، شهرستان داراب، استان فارس
4 - تشكيل بلور هاي گوگرد، كوه سوخته اميديه، جاده اميديه – بندر ديلم، استان خوزستان
5 - چين خوردگي در راديولاريت ها، گردنه حسين آباد، جاده استهبان – نيريز، استان فارس
6 - برش چينه شناسي يال شمالي تاقديس كوه آنه، روستاي كوپن، استان گهكيلويه و بوير احمد
انتهای پیام
نفت نیوز: مهندس علی رحمانی دانشجوی دكتری زمين شناسی دانشگاه اصفهان و كارشناس ارشد چينه شناسی شركت ملي مناطق نفتخيز جنوب هستند.
